Jaarverslag 2016

2016 in Cijfers

9 Instroomontwikkeling

9.3 Bestuursrechtelijke rechtszaken bij de rechtbanken

De instroom van ongeveer 111.000 zaken bij de rechtbanken op het gebied van het bestuursrecht was het hoogste niveau sinds 2012. De instroom daalde weliswaar bij de ‘reguliere’ bestuurszaken (-3 procent), maar daar stond zeer sterke groei bij vreemdelingenzaken, met 32 procent, en belastingzaken, met 25 procent, tegenover.

De instroom reguliere bestuurszaken nam in 2016 met 3 procent af naar 48.000. Binnen deze groep zaken is het beeld wisselend. Ambtenarenzaken namen sterk toe (+14 procent), vooral als gevolg van een grote groep zaken van Defensiepersoneel. Bijstandszaken, sociale verzekeringszaken en voorlopige voorzieningen namen af (respectievelijk -7 procent, -7 procent en -4 procent), terwijl bouwgerelateerde zaken constant bleven. Toename is er verder bij de Wabo (omgevingsrecht) en studiefinanciering. Afname is te zien bij de Wet openbaarheid bestuur (Wob), de AWBZ en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO). De laatstgenoemde groep betreft zaken tussen burgers en gemeenten over het persoonsgebonden budget en andere vormen van (mantel)zorg. In 2015 was het aantal zaken hierover verdubbeld, maar dit is in 2016 dus weer afgenomen.

Het aantal voor de rechter gebrachte vreemdelingenzaken is in 2016 met 32 procent (circa 7.000 zaken) sterk toegenomen tot bijna 31.000. Dit is conform de verwachting, aangezien de migratiecrisis van het najaar 2015 in eerste instantie niet tot veel extra instroom bij de Rechtspraak had geleid. Dit kwam doordat van de eerste grote asiel­instroom relatief veel verzoeken door de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) werden ingewilligd. In deze vluchtelingenstroom zaten namelijk veel Syriërs en anderen uit zogenoemde niet-veilige landen. In 2016 heeft de IND relatief minder verzoeken ingewilligd. Dit heeft geleid tot een grotere doorstroom van zaken naar de vreemdelingenrechter. Alle vormen van vreemdelingenzaken zagen instroomtoename. Vooral de Dublin-zaken, waarbij aanvragen via andere Europese landen binnenkomen, zagen een toename. Hun aantal verdrievoudigde van bijna 2.300 in 2015 tot bijna 6.900 in 2016.

De instroom van belastingzaken bij de rechtbank is in 2016 met liefst 25 procent toegenomen tot 32.000 zaken. Zowel Rijksbelastingzaken als belastingzaken van lagere overheden namen toe. De toename was geconcentreerd in parkeerbelasting (+300), omzetbelasting (+250), dividendbelasting (+1.800) en WOZ (+4.000). Bij deze laatste categorie was onder andere sprake van een piekinstroom bij zaken tussen gemeentes en woningbouwverenigingen. Dergelijke relatief grote clusters van WOZ-zaken komen voor sinds 1 oktober 2015 - vanaf deze datum is de WOZ-waarde mede bepalend voor de maximale huurverhoging. De Rechtspraak heeft dergelijke piekinstroom gehad bij de rechtbanken Oost-Brabant (2.900 zaken in 2015), Zeeland-West-Brabant (1.250 zaken in 2016) en Midden-Nederland (5.800 zaken eind 2016). Indien deze WOZ-pieken zich niet hadden voorgedaan, hadden belastingzaken in eerste aanleg als totaal juist geen instroomgroei te zien gegeven.