Jaarverslag 2016

2016 in Cijfers

9 Instroomontwikkeling

9.1 De kantonrechter

Het totale aantal bij de kantonrechter aangebrachte zaken nam in 2016 met circa 91.000 zaken (9 procent) af tot 946.000 zaken. Een belangrijke oorzaak is te vinden bij de Mulderzaken2 en gijzelingszaken. Het aantal Mulderzaken en gijzelingszaken (inclusief gijzelingen in vervolg op de OM-strafbeschikking) is wederom zeer sterk afgenomen; in 2013 en 2014 lag dit op een recordhoogte van bijna 200.000 zaken, maar in 2016 zag de Rechtspraak hier slechts 40.000 zaken van.

Deze groep zaken is te splitsen in enerzijds de beroepen bij de rechter tegen de boetes en anderzijds de gijzelingszaken omdat men de opgelegde boete (inclusief die van de OM strafbeschikking) niet betaalde. De daling werd in belangrijke mate veroorzaakt door de daling van het aantal gijzelingszaken, dat verder terugliep van ruim 40.000 in 2015 tot ongeveer 1.200 in 2016. Begin 2015 kwamen de bezwaren van de kantonrechters tegen de gijzelingspraktijk bij verkeersboetes en onverzekerd rijden in het nieuws, en werd door het Openbaar Ministerie (OM) – mede na kritiek van de Nationale ombudsman en kantonrechters – besloten deze zaken voorlopig niet meer aan te brengen. Hierdoor is deze stroom zaken in de tweede helft van 2015 vrijwel opgedroogd. In 2016 is dit beeld doorgezet; er heeft nagenoeg geen instroom van beroepen hierover plaatsgevonden bij de rechtbanken. Maar niet alleen de gijzelingszaken namen af, ook het aantal beroepen tegen verkeersboetes liep terug met ongeveer 20.000 zaken. Het is onduidelijk of en hoe lang deze instroomafname doorzet.

Instroomafname werd bij kanton ook waargenomen bij handelszaken. Dit nam in 2016 met circa 3 procent verder af tot 450.000. De grootste groep handelszaken vormen de dagvaardingszaken (waaronder veel incassozaken) en het volume daarvan nam met ongeveer 4 procent af, tot circa 427.000 zaken.

Op 1 juli 2015 is de Wet Werk en Zekerheid (WWZ) ingevoerd, waardoor de ontslagroutes via UWV en kantonrechter volledig zijn hervormd. Het aantal zogenoemde geregelde arbeidsontbindingen nam na invoering van de WWZ zeer sterk af. Dit zijn ontbindingsverzoeken waarbij partijen het al met elkaar eens zijn, ook over de ontslagvergoeding, maar waarbij ze dat wel in een vonnis willen laten vastleggen. In 2016 behandelde de kantonrechter nog slechts een zeer beperkt aantal geregelde arbeidsontbindingen (200 zaken). Ter illustratie: in 2012 waren dit er nog 14.000. Het aantal ingediende provisionele arbeidsrekesten (een specifiek soort voorlopige voorziening) daarentegen, bedroeg in 2016 ruim 6.000. Deze zaken kwamen vóór de invoering van de WWZ niet voor.

De instroom overtredingszaken nam in 2015 voor het eerst sinds 2010 toe, maar in 2016 lag het niveau weer duidelijk lager (-22 procent) en bedroeg slechts 52.000 zaken. Er valt door de Rechtspraak geen specifieke delictgroep aan te wijzen of reden te benoemen waarom het aantal aangebrachte zaken zo is afgenomen.

Het aantal familierechtelijke zaken bij de kantonrechter nam voor het eerst sinds jaren niet meer sterk toe. Het zijn vooral zaken rond het bewind over meerderjarigen, dat wil zeggen verzoeken tot bewind en het toezicht daarop (rekening en verantwoording). Er zijn verschillende vormen van bewind: schuldenbewind, beschermings­bewind meerderjarigen, curatele en mentorschap. Het aantal stabiliseerde zich in 2016, na jaren van sterke groei, op een niveau van 403.000 zaken3.

Mulderzaken gaan over lichte verkeersovertredingen en onverzekerd rijden. Procedures over verkeersboetes vallen niet allemaalonder Mulderzaken. Wanneer ze gefiscaliseerd zijn, zijn het belastingzaken

3 Dit betreft alle familierechtelijke zaken omtrent bewind. Dat zijn zowel verzoeken tot nieuwe onderbewindstellingen of wijzigingen, verlengingen, beëindigingen van bestaande bewinden, maar ook beheerszaken over benoemingen deskundigen, gemachtigden en periodieke en eindafrekeningen. Het totaal aantal lopende bewinden neemt nog altijd toe en bedroeg eind 2016 ongeveer 326.000, dat is circa 25.000 meer dan eind 2015.