Jaarverslag 2016

2016 in beeld

 

3 Duurzame kwaliteitsverbetering: professionele standaarden als voorbeeld

De strategische agenda van de Rechtspraak richt zich op drie doelen: snelheid, toegankelijkheid en deskundigheid. Deze doelen staan allemaal in het teken van kwaliteit: kwaliteit van het rechtspreken, maar ook begrijpelijkheid en toegankelijkheid voor de burger. Het afgelopen jaar zijn er dan ook veel initiatieven ontwikkeld om de kwaliteit binnen de Rechtspraak verder te bevorderen.

Als we kijken naar de kwaliteit van het rechtspreken, dan is de overtuiging van de Rechtspraak dat verbetering van de kwaliteit staat of valt bij de inspanning van de individuele medewerker. Voor verschillende onderwerpen zijn daarom gesprekken over professionalisering in gang gezet. Hierbij valt te denken aan het organiseren van kennis en kwalititeitszorg, maar ook is het opleidingsprogramma onder de loep genomen door een visitatiecommissie onder voorzitterschap van prof. mr. Dr. P.M. Schuyt. Deze meerjarige trajecten zullen binnen de looptijd van de strategische agenda tot structurele kwaliteitsverbeteringen leiden, zoals opleidingsprogramma’s die beter aansluiten bij wat professionals nodig hebben om hun vak goed uit te oefenen, of meer kennisuitwisseling tussen professionals en gerechten.

Strafrecht

Een voorproefje van deze resultaten werd in 2016 zichtbaar door de invoering van professionele standaarden in het strafrecht en de vaststelling van standaarden voor de andere rechtsgebieden. In deze standaarden leggen rechters expliciet vast welke kwaliteitseisen zij aan hun werk en werkomgeving stellen en dus ook wat de samen­leving van hen mag verwachten. Uiteraard is de aandacht van rechters voor kwaliteit niet nieuw. Het gaat aan de ene kant om handhaving van het huidige kwaliteitsniveau en aan de andere kant om verbeteringen in snelheid, bejegening, deskundigheid, aandacht en tijd. De standaarden zijn dan ook niet statisch: ze bewegen mee met veranderende eisen, vakinhoudelijk, maar ook maatschappelijk. De standaarden bevorderen de kwaliteit van en de uniformiteit tussen het werk van de rechters.

In 2016 zijn de gerechten begonnen met het implementeren van de standaarden op het gebied van strafrecht. Zo motiveren strafrechters nu meer expliciet hun beslissingen over het al dan niet voortduren van de voorlopige hechtenis van een verdachte. Voor de verdachte en de samenleving wordt daardoor duidelijker waarom een voorlopige hechtenis wel of niet verlengd wordt. Bij omvangrijke uitspraken schrijven rechters naast de schriftelijke uitspraak ook een voorleesuitspraak. Met als doel dat het publiek goed begrijpt wat er met de uitspraak bedoeld wordt. Hiermee streven strafrechters ernaar aan de maatschappij uit te leggen hoe zij tot een afgewogen oordeel komen.

De deskundigheid van de rechter is belangrijk, zo blijkt uit de strafrechtelijke standaarden. De standaarden stellen bijvoorbeeld eisen aan de opleiding en ervaring van rechters en raadsheren die zich buigen over zaken waarbij de verdachte een jeugdige of een adolescent is. Ook vragen de standaarden van de strafrechters om verdachten, slachtoffers, overige procespartijen en het publiek ter zitting serieus en respectvol te benaderen, met begrip voor emoties die bij hen spelen. Er wordt veel belang aan gehecht dat procespartijen zich door de rechter gehoord voelen. Ook hebben strafrechters met de invoering van de standaarden over het algemeen meer tijd per zaak. Dit komt de kwaliteit ten goede.

Andere rechtsgebieden

Ook andere rechtsgebieden hebben standaarden vastgesteld, bijvoorbeeld in het familierecht. Zo hebben raadsheren een standaard afgesproken over het kindgesprek. Daarmee wordt uitvoering gegeven aan het recht van het kind tot deelname aan de procedure en om gehoord te worden. De standaard stelt vast op welke wijze een kwalitatief goed en effectief kindgesprek kan plaatsvinden en aan welke voorwaarden daarvoor moet worden voldaan. De standaard beschrijft onder andere hoe de gespreksruimte ingericht moet zijn en of de rechter wel of geen toga aandoet.

De bestuursrechters beschrijven in hun standaarden op welke manier zij partijen zoveel mogelijk duidelijkheid kunnen geven over de zaak waarin zij moeten beslissen. Eén van de standaarden geeft bijvoorbeeld aan dat de bestuursrechter mondeling uitspraak doet in zaken die zich daarvoor naar zijn oordeel lenen en dat hij dat van tevoren aan partijen kenbaar maakt.

Capaciteitsbehoefte

De invoering van professionele standaarden heeft tot gevolg dat er behoefte is aan meer rechters en juridisch medewerkers. Om aan deze capaciteitsbehoefte te voldoen heeft de Rechtspraak in 2016 diverse maatregelen genomen, zoals het intensiveren van de (gerichte) werving, het beter benutten van de opleidingscapaciteit van de Rechtspraak, verruiming van de openstelling van vacatures en het vereenvoudigen van de selectieprocedure – zonder dat daarbij afgedaan wordt aan de kwaliteit van rechtspreken. In 2017 wordt deze lijn voortgezet.

De verantwoordelijkheid voor verankering van de professionele standaarden ligt grotendeels bij de eigenaren van deze standaarden, de rechters en raadsheren, door de standaarden consequent in de praktijk toe te passen. Uiteraard is het implementeren en verankeren van de standaarden niet zomaar gedaan, het is een proces met bijbehorende uitdagingen. In 2016 is met dit proces een succesvolle start gemaakt. De komende jaren worden de standaarden in alle rechtsgebieden gefaseerd ingevoerd.

Meer informatie over de professionele standaarden is te vinden op rechtspraak.nl.