Jaarverslag 2016

2016 in Cijfers

14 Mediation

14.1 Verwijzing naar mediation

Het totale aantal verwijzingen naar mediation verschilde in 2016 nauwelijks ten opzichte van 2015: 2893 in 2016 tegenover 2918 in 2015. Ongeveer 83 procent van alle verwijzingen leidde daadwerkelijk tot de start van een mediation. Ook dat percentage is nagenoeg gelijk aan vorig jaar. Wel is een lichte daling zichtbaar ten opzichte van de periode daarvoor (2011-2014). De oorzaak hiervoor ligt met namen in de toename van het aantal mediations in strafzaken. Daar is het verschil tussen verwijzingen en gestarte mediations groter dan in andere rechtsgebieden. Het groeiend aantal mediations in strafzaken heeft invloed op het gemiddelde van de totale verhouding tussen verwezen en gestarte zaken.

Nog altijd wordt er bij familiezaken veruit het meest naar mediation verwezen; ruim 66 procent van het totale aantal mediations heeft betrekking op dit rechtsgebied. Wel is er een lichte afname van het aantal verwijzingen naar mediation (-6 procent). Een mogelijke oorzaak hiervoor ligt er in dat partijen in familiezaken steeds meer voor mediation kiezen vóórdat ze hun conflict aan een rechter voorleggen. Dan blijven vooral de meer geëscaleerde zaken, die zich minder voor mediation lenen, voor de rechter over. Een andere mogelijke oorzaak is het succes van een aantal initiatieven dat ervoor zorgt dat de mogelijkheid van mediation naar de achtergrond verschuift. Een voorbeeld van zo’n initiatief is het project BRAM, waarbij kinderrechters van de rechtbank Overijssel de mogelijkheid hebben om een zitting aan te houden, om ouders een laatste kans te bieden hun geschil door middel van een lichte, kortdurende interventie uit een wijkteam aan te pakken.

Het aantal verwijzingen bij strafzaken blijft ook in 2016 stijgen, 598 verwijzingen ten opzichte van 518 in 2015. Dit terwijl de voorziening om in strafzaken naar mediation te kunnen verwijzen nog niet bij alle gerechten is ingericht en het in 2016 slechts van januari tot november mogelijk was bij de pilot gerechten vanwege het plotseling stopzetten van de financiering van deze voorziening. Het aantal afgeronde mediations in deze categorie was in 2016 hoger dan het aantal gestarte mediations. Dit komt doordat een deel van de afgeronde mediations in 2015 is gestart.

In de rechtsgebieden bestuur, handel en kanton wordt relatief weinig naar mediation verwezen. De toename van het aantal verwijzingen binnen het bestuursrecht (van 65 in 2015 naar 104 in 2016) is opmerkelijk, omdat ook in dit rechtsgebied de instroom lager is dan vorig jaar. Bovendien zetten gemeenten steeds vaker zelf het instrument mediation in, bijvoorbeeld in de bezwaarfase. Als dat is mislukt, heeft het weinig zin om mediation in de rechterlijke fase opnieuw voor te stellen.

Veruit de meeste mediations hadden betrekking op de categorie het ouderschapsplan, verblijfplaats, gezag en omgang (1210 zaken). Daarna volgen mediations over alimentatie (377 zaken) en vervolgens een aantal categorieën dat betrekking heeft op straf­zaken (zoals mishandeling, huiselijk geweld en vernieling). Ook de zogenoemde ‘METS-zaken’ (Mediation Tijdens Schorsing) zitten met 93 zaken in de lift.

Ruim 58 procent van alle verwijzingen wordt ter zitting door de rechter gedaan. Toch is, ondanks de invoering van regiezittingen, nog altijd bijna 42 procent van de mediations het gevolg van een ander verwijzingsvoorstel (bijvoorbeeld van het Openbaar Ministerie: 21 procent), of de mediation start naar aanleiding van een brief (7 procent) of een zogenoemde ‘pre-mediation’ (7 procent) dan wel op eigen initiatief van partijen (4 procent).

Het belangrijkste argument voor de rechter om de zaak naar een mediator te verwijzen is het feit dat partijen in de toekomst met elkaar verder moeten (in 66 procent van de gevallen). Ook de gedachte dat een rechterlijke uitspraak geen echte oplossing biedt voor het conflict, wordt regelmatig als reden genoemd (30 procent). Voor de deelnemende partijen zijn het advies van de rechter (42 procent), de relatie met de wederpartij (22 procent) en de verwachting dat mediation een betere oplossing zal bieden dan een uitspraak van de rechter (11 procent) de meest genoemde redenen om voor mediation te kiezen.