Jaarverslag 2016

2016 in Cijfers

15 Wraking en klachten

15.1 Wrakingsverzoeken en gehonoreerde wrakingen

In Nederland heeft iedere burger recht op een onpartijdige rechter. Wie betrokken is in een rechtszaak en goede redenen heeft om te denken dat de rechter een zaak niet onpartijdig kan beoordelen, kan vragen deze rechter te laten vervangen door een andere rechter. We noemen dat een verzoek tot wraking9.

Tabel 21: wrakingsverzoeken

 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Totaal 418 529 587 659 626 620 713 620
rechtbanken283388450518479506558516
gerechtshoven85107107121122899788
CRvB5034302023245616
CBB00002120

In de periode 2007 tot en met 2012 werd de rechter steeds meer gewraakt. Daarna stabiliseerde het aantal wrakingsverzoeken tussen de 620 en 660 per jaar, met uitzondering van het recordjaar 2015, toen het er 713 waren. In 2016 werd bij de rechtbanken 516 keer een wrakingsverzoek ingediend en dat is ongeveer gelijk aan het vijfjaars­gemiddelde. Bij de gerechtshoven waren het er 88, duidelijk onder het gemiddelde van 103 in de afgelopen vijf jaar. De CRvB kreeg te maken met 16 wrakingen, het laagste aantal in de afgelopen jaren. Bij het CBb was er geen enkel verzoek tot wraking. Dat het aantal wrakingsverzoeken bij de rechtbanken het hoogst is, bevreemdt niet, aangezien er meer rechtbanken zijn en daar de meeste rechtszaken worden behandeld.

De 620 wrakingsverzoeken in 2016 moeten in het licht gezien worden van de afhandeling van circa 1,6 miljoen zaken. Daarvan waren ongeveer 700.000 rechtszaken op tegenspraak, de groep zaken waarin wrakingsverzoeken voorkomen. Dit betekent dat bij ongeveer 9 op de 10.000 rechtszaken op tegenspraak een wrakingsverzoek werd gedaan. Waarbij aangetekend dat soms meer wrakingsverzoeken per zaak kunnen voorkomen.

Als de wrakingskamer vindt dat een rechter terecht wordt gewraakt, kan dat twee dingen betekenen: de rechter is in de betreffende zaak partijdig, of er is een schijn van partijdigheid. Ook de schijn van partijdigheid moet worden voorkomen. Daarom wordt ook bij schijn van partijdigheid een rechter van de zaak gehaald. Dat zegt overigens niets over zijn functioneren in andere zaken. Hij kan dus gewoon andere zaken gaan behandelen.

Tabel 22: gehonoreerde wrakingsverzoeken

 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Totaal 15 21 36 42 21 25 32 25
rechtbanken1516333812202517
gerechtshoven05348577
CRvB en CBb00001001
 

Slechts een gering deel van de wrakingsverzoeken wordt daadwerkelijk gehonoreerd, gemiddeld tussen de 4 en 5 procent per jaar. In 2016 waren er 25 gehonoreerde wrakingen, zoals in tabel 22 is te zien. Het aantal gehonoreerde wrakingen fluctueert in de loop der jaren wel, maar loopt niet structureel op.

9 Achtergronden van het wrakingsinstrument en het gebruik ervan staan beschreven op Rechtspraak.nl onder de titel themadossiers onder het tabblad ‘Recht in Nederland’.