Jaarverslag 2017

Rechtspraak in 2017

3 Toekomstgerichte rechtspraak

3.3 Modernisering

Ook aan de modernisering van rechtspraak wordt gewerkt. Doel: rechtspraak sneller, beter en meer toegankelijk maken. Het gaat hierbij niet alleen over digitalisering van de procedures, maar ook over een actievere, meer regisserende rol voor de rechter.

Met de digitalisering van de Rechtspraak werden in 2017 goede resultaten bereikt. In het najaar werd helaas ook duidelijk dat de invoering van digitaal procederen toch complexer is dan aanvankelijk voorzien. De digitalisering van de rechtspraak betekent een trans­formatie van de hele juridische sector. Dit is bij de start van het moderniseringsprogramma KEI onderschat. Deze complexiteit en de financiële problematiek van de Rechtspraak noodzaken helaas om de digitalisering te vertragen. Deze temporisering geeft gelegenheid om de technologische keuzes te heroverwegen, meer greep te krijgen op het ontwerpproces en te bezien of het mogelijk is om op grotere schaal gebruik te maken van marktoplossingen. In 2017 werd reeds gewerkt aan de oprichting van een permanente ‘Informatie Voorzienings Organisatie’ (IVO Rechtspraak), van waaruit de vernieuwing en digitalisering van de rechtspraak zal worden bestuurd. Dit alles is toegelicht in de voortgangsrapportage die de Raad in december 2017 publiceerde. De Raad en het ministerie van Justitie en Veiligheid zijn in gesprek over het vervolg van de digitalisering en een structurele oplossing voor de financiering. Ook wordt in 2018 bekeken wat de vertraging betekent voor de medewerkers van wie de functie door de digitalisering uiteindelijk zal vervallen.

Wat werd in 2017 op gebied van de digitalisering bereikt?

  • Digitaal procederen werd voor de eerste groep advocaten verplicht. Dat waren de vreemdelingenadvocaten, die sinds juni 2017 (krachtens de ‘KEI’-wet) voortaan hun asiel- en bewaringszaken digitaal moeten indienen. Het resultaat: snelheid, toegankelijkheid en uniformiteit. Vier seconden nadat de advocaat beroep heeft ingesteld tegen uitzetting is de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) op de hoogte en kan de marechaussee de vreemdeling nog van de vliegtuigtrap halen.
  • In de proefregio’s Gelderland en Midden-Nederland werden ook civiele advocaten per 1 september verplicht om digitaal te procederen (in handelsvorderingen met verplichte procesvertegenwoordiging). In die zaken geldt het nieuwe procesrecht. Sommige van die ‘digitale zaken’ konden daarom worden afgedaan met een mondelinge uitspraak.
  • Het aantal faillissementsdossiers waarin rechters digitaal met de curator communiceren, steeg in 2017 van 42 procent naar 78 procent, een fraai resultaat. Rechter-commissarissen en curatoren rapporteren een snellere afhandeling van faillissementen door kortere lijnen en snellere communicatie. Ook werden de eerste stappen gezet om méér te halen uit de data die deze manier van werken opleveren, zoals over de duur van een afwikkeling.
  • Digitale communicatie is ook de toekomst in het toezicht op bewindszaken. Een proef met professionele bewindvoerders en softwareleveranciers leverde 2 belangrijke winstpunten op: snellere communicatie en een aanzienlijke kosten­besparing voor bewindvoerders. In november 2017 startten rechtbanken met het digitaal maken van de 150.000 bewindsdossiers en het aansluiten van de kantoren. Eind 2018 moet deze operatie klaar zijn.
  • In het strafrecht is digitaal procederen al jaren de norm in enkelvoudige kamerzaken. In de ambitie om alle strafzaken digitaal af te handelen, is de finaleronde ingezet: de behandeling van meervoudige kamerzaken (MK). De dwingende termijnen en vele betrokken partijen, maken digitalisering van deze categorie zaken weerbarstig. In 2017 hebben bijna alle rechtbanken een begin gemaakt met de digitale behandeling van MK-zaken. Een proef die in 2016 bij 3 rechtbanken werd gestart met MK-zaken zonder gedetineerden, werd vorig jaar afgerond. Andere recht­banken konden daarna volgen. In aantallen gebeurt dat nog mondjesmaat. Rechtbank Noord-Holland leidt de dans en behandelde in 2017 al 14 procent van de MK-zaken digitaal.
  • Na de proef met MK-zaken zonder gedetineerden, werd vorig jaar de volgende stap gezet: de digitale behandeling van MK-zaken met verdachten in voorlopige hechtenis. Elk zaakstype kent een eigen protocol dat ook digitaal nauwgezet moet worden getest en gevolgd. Verbreding van deze proef bij andere rechtbanken vindt plaats in 2018.
  • Verder werd in 2017 als onderdeel van digitale vernieuwing binnen het strafrecht het advocatenportaal opgeleverd. Het portaal biedt de mogelijkheid om straf­dossiers digitaal beschikbaar te stellen aan advocaten.